Veel test en meet apparatuur dient af en toe gekalibreerd te worden, ook verkopen wij apparatuur die al gekalibreerd is. Daarover krijgen we veel vragen. In dit artikel leggen we in vogelvlucht uit wat kalibratie precies is en wanneer je het nodig hebt.

Wat is kalibratie?

Wanneer een meter wordt gekalibreerd, wordt deze vergeleken met een zeer nauwkeurige referentie. Er wordt bepaald of dat de gemeten waarden binnen de toleranties van de meter vallen. Stel dat we een voltmeter met een tolerantie van 10% laten kalibreren. We hebben een referentie van exact 5,00 Volt. De meter geeft 5,40 Volt aan. De afwijking van 0,4 Volt is minder dan de maximaal toegestane tolerantie van 10%, dus de meter wordt goedgekeurd. Dit is een zeer eenvoudig voorbeeld, een werkelijke kalibratie is een stuk complexer.

Na kalibratie heb je dus de zekerheid dat je meter nog werkt binnen de door de fabrikant opgegeven toleranties.

Kalibratie is geen justering

Een wijdverbreid misverstand is dat een meter nauwkeuriger wordt door kalibratie. Dat de meter zou worden afgesteld om zo nauwkeurig als mogelijk te meten. Dit is echter niet het geval. kalibratie is enkel een controle of dat de meter zijn toleranties haalt. Wanneer tijdens kalibratie blijkt dat de meter niet binnen zijn toleranties meet, dient de meter afgesteld te worden. Vaak kan het kalibratielab dit, maar soms moet de meter hiervoor naar de fabrikant. Dit afstellen heet justering en zorgt ervoor dat de meter weer binnen zijn toleranties meet.

Moet ik mijn apparatuur kalibreren en hoe vaak?

Je hoeft enkel test- en meetapparatuur te kalibreren wanneer dit nodig is voor je klant of project. Voor medische of automotive projecten is het bijvoorbeeld altijd vereist om alle meetapparatuur te kalibreren. Voor een eenvoudig project waarbij geen grote financiële belangen gemoeid zijn, of waarbij de veiligheid niet in het geding is, zal kalibratie in de regel niet nodig zijn.

Hoe vaker meetinstrumenten worden gekalibreerd, hoe groter de zekerheid is dat de meetresultaten juist zijn. In de regel wordt een periode van 1 jaar tussen kalibraties gehanteerd, maar afhankelijk van het belang, de slijtage en/of het verloop van de meetwaarden, kan er aanleiding zijn tot minder of juist vaker kalibreren.

Verschillende soorten kalibratie

Traceable kalibratie

Een kalibratie is traceable (herleidbaar) wanneer deze helemaal is terug te leiden tot een internationale referentie. De meters die worden gebruikt voor een traceable kalibratie vormen een gedocumenteerde keten tot aan de relevante referenties.

Accreditatie

Om zeker te zijn dat een lab meet met voldoende zorgvuldigheid en volgens vastgelegde procedures, dien je te laten kalibreren door een geaccrediteerd lab. Bij een geaccrediteerd lab heeft een nationaal instituut vastgesteld dat het lab werkt volgens procedures die zijn vastgelegd in een standaard. In Europa is de IEC 17025 de meest gebruikte standaard hiervoor.

Fabriekskalibratie

Deze wordt uitgevoerd door de fabrikant van het instrument. Het kalibratiecertificaat wordt vaak meegeleverd met het instrument. Een fabriekskalibratie is vaak traceable, maar in de regel niet van een geaccrediteerd instituut.

Sommige fabrikanten geven een geldigheidsperiode van de kalibratie op, dit kun je echter als een suggestie interpreteren. De hoge meetzekerheid waarvoor herhaalde kalibratie nodig is, haal je immers niet met een niet-geaccrediteerde kalibratie door de fabrikant.

Heb je een instrument aangeschaft voor gebruik in een omgeving waar een geaccrediteerde kalibratie wordt vereist, dan kun je bij sommige fabrikanten een geaccrediteerde kalibratie bijkopen. Mocht dit niet mogelijk zijn, dan kunnen wij het instrument direct doorsturen naar het kalibratielab, waarna zij het kalibreren en opsturen naar jou.

Meestal is de beste oplossing om het instrument zelf te laten kalibreren, vaak zijn er meerdere instrumenten die gekalibreerd moeten worden en deze kunnen dan allemaal bij één kalibratiepartner worden ondergebracht. Zij bieden doorgaans beheersystemen aan om in een handig overzicht de status en rapporten in te zien van alle instrumenten.

Conclusie

Kalibratie is het proces waarbij een meetinstrument wordt vergeleken met een nauwkeurige referentie om te controleren of het binnen de specificaties van de fabrikant werkt. Het is geen aanpassing voor meer nauwkeurigheid, maar een controle.

Meetinstrumenten moeten worden gekalibreerd wanneer nodig, afhankelijk van klant- of projectvereisten. Verschillende soorten kalibratie zijn beschikbaar, zoals traceerbare kalibratie, accreditatie en fabriekskalibratie.

Het is belangrijk om te voldoen aan de specifieke kalibratiebehoeften en indien nodig gebruik te maken van geaccrediteerde kalibratie.